Ludzie listy piszą

Kiedy widzę na początku listu do wydawnictwa słowa „Jestem początkującym redaktorem/korektorem etc.”, natychmiast robi mi się gorąco. Nie, nie z radości. Po prostu jestem przerażona. Zwykle w dalszej części znajduje się prośba o pracę, uzasadniona — przez tych lepszych z psychologii — swoimi zawodowymi osiągnięciami albo zainteresowaniem literaturą, szczególnie zaś fantastyką, albo — u tych mniej empatycznych — dogłębną krytyką naszych dotychczasowych osiągnięć oraz kompetencji współpracowników. I tutaj zaczyna się mój dramat. Jeśli list jest napisany ładną polszczyzną i zachowuje zasady korespondencji albo przebija z niego szczery entuzjazm, wysyłamy próbkę tekstu, żeby ocenić umiejętności nadawcy. Jeśli jednak list zionie błędami i arogancją, spuszczamy na niego miłosierną zasłonę milczenia albo odpowiadamy, ze naszym zdaniem autor ma jeszcze zbyt mało doświadczenia. A potem okazuje się, że obraziliśmy dogłębnie redaktora wpływowego portalu sieciowego, który poczuje się tak dotknięty w najgłębszym swym jestestwie, że nie odpuści nam aż do śmierci i na wieki wieków amen też.

Nie zrozummy się źle — dobrych redaktorów czy korektorów jest mało i Runa nieustająco szuka kontaktu z nowymi, ale zasada „nie magister, lecz chęć szczera” boleśnie się w tym fachu nie sprawdza. Język polski jest trudny. I dlatego przerażają mnie listy początkujących redaktorów.

Ten list jest wszelako inny. To przypadek szczególnie niebezpieczny — początkującym korektorem okazał się recenzent. Tu nie ma żadnych próśb, jeno dwa obnażone miecze, ubite pole i wyzwanie na bój śmiertelny.

I zawsze mam w takich wypadkach dylemat, co zrobić. Jestem w tej branży od ponad dekady, przeczytałam mnóstwo recenzji, które nawet nie to, że wydawały mi się niesprawiedliwe, ale traktowały o zupełnie innej książce niż ta, którą napisałam. Pamiętam i takie, które po książce prześlizgiwały się ze wdzięczną dezynwolturą, żeby rozwodzić się nad sprawami towarzyskimi. Pamiętam nieeleganckie, wredne i złośliwe. I z zasady z nimi nie polemizuję. Praca pisarza kończy się moim zdaniem w momencie oddania tekstu i skończenia redakcji autorskich, a w ten fach wpisane jest poddanie się pod oceny, choćby i niesprawiedliwe. Potyczki na forach i portalach wydają mi się w wykonaniu autora jakieś takie... desperackie.

Ale sprawy językowe bywają zero-jedynkowe i proste do oceny. I tutaj pojawia się moja wątpliwość — jak sprawy językowe ma opiniować ktoś, kto w krótkim liście daje wirtuozerski wręcz popis błędów? Wedle jakich zasad będzie oceniać poprawność interpunkcji czy ortografii — czy tych słownikowych, czy tych którymi się kieruje, pisząc do nas list? I czy czytelnik recenzji nie zostanie po prostu wprowadzony w błąd?

„Wycofać nakład!” — pokrzykuje list (w krótkiej epistole pięć wykrzykników). „Podstawowe błędy interpunkcyjne!” — grzmi dalej. A tuż obok, że bezwstydnie zacytuję: „Szczególnie, że sama książka jest całkiem ciekawa (...)”, „Mimo, że nazwiska dwóch pań widnieją na stronie tytułowej...” — i aż oczy ze zdziwienia przecieram, bo czyż tu nie powinien się znaleźć, ziomkowie mili, przecinek cofnięty? Wbrew temu, co wbija się dziatwie do głów w podstawówce, nie przed każdym „że” należy wstawiać przecinek, czasami powinien się on znaleźć przed całym wyrażeniem. Byle słownik ortograficzny czy interpunkcyjny zaświadczy.

Czytam dalej: „np. nie zamykanie wtrąceń przecinkami czy kompletne ignorowanie istnienia myślników”. Tutaj czuję się trochę jak moja bardzo niewinna przyjaciółka, która, widząc w żeńskim akademiku katolickiej uczelni wystające spod kołdry cztery nogi (nad kołdrą znajdował się pojedynczy żeński korpus, mocno zniesmaczony nieoczekiwanym pojawieniem się współlokatorki), w tym dwie mocno owłosione, na wszelki wypadek przeliczyła własne. Czyżby znów zrobili jakąś reformę? Czy „nie” z rzeczownikami odczasownikowymi pisze się teraz oddzielnie? Przebóg, ile ja mam nóg?

Sprawdzam zatem spiesznie w poradni językowej:
http://poradnia.pwn.pl/lista.php?id=1555
Nie, moje nogi w porządku. Tylko w głowie zaczyna się kręcić z emocji.

Co jeszcze? „Koszmarki typu »uderzały go GAŁĘŹMI«” — cytuje autorka listu.

Stare redaktorki powtarzają taką anegdotę:
- jeśli nie wiesz, sprawdź w słowniku
- jeśli wydaje Ci się, że wiesz, też sprawdź w słowniku
- jeśli jesteś pewny, że wiesz, również sprawdź w słowniku.

Słownik ortograficzny dopuszcza obie formy:
http://so.pwn.pl/lista.php?co=ga%B3%EA%BCmi&sourceid=Mozilla-search&od=0
Może się to kłócić z naszą prywatną intuicją językową, ale słownik jest w tej dziedzinie władcą absolutnym. „Gałęźmi” jest formą poprawną.

Nie chcę się dalej pastwić, bo to z gruntu nieszlachetne zajęcie. Ale poczułam się nagle bezradna.

Kontrowersja dotyczy książki „Wykonawcy Bożego Zamysłu”. Na pewno nie ustrzegłyśmy się w niej błędów, bo to był trudny, specyficzny tekst. Ogromnie za nie czytelników przepraszam, choć proszę, żeby pamiętali, że akurat łączna pisownia „nie” z rzeczownikami oraz przecinek cofnięty do nich nie należą. Nie wątpię też, że podrażniona recenzentka rozpisze się o rozmaitych, może nawet prawdziwych, lapsusach z pasją i zapałem. Cóż, nie da się temu zapobiec ani też nie zamierzam wyruszać na krucjatę. Piszę o tym wszystkim głównie po to, żeby uświadomić Wam, że za słowami recenzji „w książce roi się od błędów” może kryć się mnóstwo rzeczy.

„To są błędy, jakie popełniają dzieci w podstawówce!”
„Już w liceum mogłabym zrobić to lepiej — i to nie tylko ja!” — powrzaskuje na mnie autorka listu, której młodzieńcza ekscytacja przeważyła nad savoir-vivre.

Taaaak.
Jasne.

Język polski jest piękny. Większości tego, co o nim wiem, nauczyłam się od redaktorek i korektorek. Życzę więc Pani wiele satysfakcji i osiągnięć w pracy. Trochę pokory i życzliwości też.

Anna Brzezińska