„Awatar”, czyli na piwo i BigMaca do Alfy Centaura

Miałem kilka dni temu przyjemność oglądać najnowszy produkt amerykańskiej kinematografii — tak, miałem przyjemność, i podkreślam słowo „oglądać”, gdyż dla wzroku jest to niezaprzeczalnie uczta, pomimo niewygody siedzenia z dwiema parami okularów na nosie. Nie będę jednak filmu recenzował, zbyt wielu bowiem uczyniło to już przede mną, mniej lub bardziej celnie punktując zarówno plusy, jak i minusy dzieła.

Napiszę o czymś innym. O bardziej ogólnej i zasmucającej refleksji, która naszła mnie po wyjściu z kina. O trendzie, który „Avatar” Jamesa Camerona podkreśla jak chyba żaden obraz ostatnich lat (no, może za wyjątkiem „Transformers”). O zjawisku, które na pierwszy rzut oka wydaje się paradoksalne, a jest w gruncie rzeczy przykrym i, choć poniekąd zrozumiałym, to jednak trudnym przeze mnie do zaakceptowania ubocznym skutkiem rozwoju technik filmowych.

W czasach, gdy połykałem książki szybciej niż Ferrari kilometry, efekty specjalne były domeną cierpliwych retuszerów i jeszcze bardziej cierpliwych speców od zdjęć poklatkowych. Końcowy wynik tej mozolnej pracy był często mniej niż satysfakcjonujący, zwłaszcza dla kogoś, kto na przykład oczyma duszy widział swoją ukochaną „Diunę” przeniesioną na wielki ekran, zanim faktycznie zrobił to Dino De Laurentiis. Kontrast pomiędzy wyobraźnią czytelników i wizualnie wciąż nazbyt szorstkim kinem tamtych lat rodził tęsknotę za dniem, gdy „technolog giętki wyrazi wszystko, co pomyśli głowa”. Proszę bardzo. Doczekaliśmy się. Środki techniczne sięgnęły takiego pułapu, że praktycznie każdy filmowy pomysł można dziś zrealizować z dowolnym rozmachem i niemal stuprocentowym realizmem. Każdą, nawet najbardziej skomplikowaną i scenograficznie wymagającą fabułę można odmalować przy pomocy tego medium. Jakaż niesamowita szansa!

I jak karygodnie, z produkcji na produkcję, marnotrawiona. Moim głównym uczuciem po obejrzeniu końcowych napisów „Awatara” jest żal. Żal, że z dostępnego bogactwa ciekawych i oryginalnych historii wybiera się zazwyczaj to, co najgorsze lub najbardziej opatrzone i wyeksploatowane. Że zamiast prawdziwych filmowych arcydzieł na miarę obecnego technologicznego potencjału dostajemy coraz piękniejsze ruchome fototapety bez treści lub co najwyżej z treścią od dawna nam znaną. Ja rozumiem, że taki „Awatar” to impreza kosztowna i by się zwrócił, należało go uczynić dostatecznie łatwym w odbiorze dla przeciętnego amerykańskiego widza. Komu jak komu jednak, ale Cameronowi mam za złe, że nie wykazał się większą odwagą. Że mając do dyspozycji całą tę obliczeniową moc (oraz budżet) nie wysunął się przed szereg, nie poszedł o krok dalej. Nie jakoś strasznie daleko, ale przynajmniej dalej. Tam, gdzie trafiają filmy, które pragnie się obejrzeć po raz drugi.

A ja „Awatara”, w przeciwieństwie do „Łowcy androidów”, „Odysei kosmicznej”, oryginalnych „Gwiezdnych wojen”, czy choćby „Głębi” tegoż samego reżysera, po raz drugi obejrzeć nie pragnę. Bo żal wróciłby ze zdwojoną siłą. Czy Wielki Zderzacz Hadronów zbudowano, żeby strumieniem wysokoenergetycznych cząstek grawerować w krysztale górskim „Pamiątka ze Szwajcarii”? Czy całą tę fantastyczną silikonową maszynerię dostali reżyserzy do rąk po to tylko, byśmy od czasu do czasu mogli zajrzeć do wirtualnego McDonald's gdzieś na odległym końcu Galaktyki? Chcę więcej. Za 230 milionów chciałbym naprawdę polecieć do gwiazd, a nie na wycieczkę do rezerwatu indian. Tego samego, w którym już tylekroć byłem.

Wawrzyniec Podrzucki